نحوه تخلّص از ربا

12 . تخلّص از ربا حاصل مى‌شود به اينكه يكى از متعاملين، متاع ربوى خود را به ديگرى بفروشد با مبلغى براى مقدارى، پس متاع ديگرى را از او بخرد با همان مبلغ براى بيش از آن مقدار؛ و شرط بودن يك معامله در ديگر ضرر ندارد.

و هم چنين [ است ] اگر هر كدام هبه غير معوّضه نمود به ديگرى متاع خود را بنا بر جريان ربا در مطلق هبه يا به هبه معوّضه به مثل آنچه در بيع ذكر شد بنا بر عدم اختصاص ربا به بيع از معاوضات .

و هم چنين [ است ] اگر يكى قرض داد، و متعقّب شد به قرض ديگرى مقدار زايد را، پس از آن هر كدام ديگرى را ابراء نمودند، يا آنكه بيع متساويين متعقّب شد به هبه زيادتى.

و شرطيّت در بيع متساويين به شرط هبه زيادتى، يا قرض به شرط قرض جنس ديگر به وزن زايد با تبارى اگر چه بدون شرط باشد، اظهر عدم جواز است؛ و هم چنين هبه به شرط هبه بنا بر رجوع به معاوضه و جريان ربا در آن؛ به خلاف بيع مقدارى به مبلغى به شرط بيع زايد به همان مبلغ كه گذشت جواز آن .

   لزوم رد زيادتى در ربا

13 . اگر عالما عامدا مرتكب ربا در بيع يا قرض شد، بايد رد نمايد زيادتى را، بلكه مجموع را در بيع ربوى به مالك آن در صورت بقاء و تلف؛ و اگر مقدار و مالك مجهول باشد، خلاف است در حليّت جميع بعد از توبه يا لزوم تخميس در صورت عدم علم به زيادتى ربا؛ [ و ] قول مشهور ـ كه وجوب تخميس است ـ احوط است.

و در صورت جهل به حرمت، با عذر مثل خطا در اجتهاد يا تقليد، يا بدون آن، خلاف عظيم است در حلّ جميع بعد از توبه، يا لحوق به صورت علم است كه قول اكثر است، و اين قول احوط است .