ارمنى» كه دوا است و موزون است در بيع، ربا در آن جارى [ است ]، به خلاف ساير گِلها مادام [ كه  ]غالب نشود در زمانى يا مكانى تقدير در بيع به كيل يا وزن.

   اگر چيزى از مكيل و موزون بودن خارج شود يا عكس آن

اگر معلوم شد كه جنسى مكيل يا موزون در عصر نبى  ـصلّى‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلّم‌ـ  بوده يا نبوده، اعتبار به ثابت متيقّن در آن عصر است، يعنى به حسب زمان در بلد ايشان، يا مستقر در بلاد ديگر در آن زمان؛ پس ربا در اوّلى است اگر چه از آن تقدير تغيير نموده، و در دوّمى ثابت نيست اگر چه فعلاً مقدّر به آن شده، بنا بر احوط در اوّل، و ترك تفاضل در دوّم، موافق احتياط است.

و اگر مكيل بوده در آن عصر و بعد موزون شد يا بالعكس، مقتضاى نقل اجماع، اعتبار به آن عصر است و تساوى در آن تقدير، لازم و كافى است، و احتياط در رعايت تساوى در هر دو تقدير، يا يك تقدير در صورت مقابله آن با عدم تقدير است. و محتمل است دَوَران ربا مدار صحّت معامله با غير جنس با آن تقدير كه كيل يا وزن يا غير اينها است؛ پس در معامله با جنس هم بر تقدير صحّت و وقوع تساوى در همان ضابط معتبر و كافى باشد .

و با علم به اتفاق در عصر معامله در كيفيّتِ تقدير و عدم علم به ثابت در آن عصر، دور نيست كشف موافقت و عدم انتقال از تقديرى به غير آن.

و هم چنين صورت علم به كيفيّت تقدير در يك عصر در بلد و عدم علم به مخالفت در ساير بلاد هم، كشف مذكور بى‌وجه نيست .

   اختلاف بلاد در تقدير به كيل و وزن

و در صورت اختلاف بلد در تقدير به كيل و وزن و عدم تقدير، در هر بلدى حكم آن متبع است؛ پس ربا در آن، در بلدِ تقدير ثابت است، به خلاف بلد عدم تقدير؛ و هم چنين اگر اختلاف در تقدير به كيل يا وزن باشد، در هر بلدى تقدير خاصِ آن مناط