و جارى است آنچه مذكور شد از سئوال و جواب ، در فرض ديگر محكىّ از «دروس» ، يعنى بگويد : «له علىّ عشرة إلاّ واحدا تا تسعه» ؛ و تفصيل آن در «مسالك» و «جواهر» مذكور است .

اگر استثناى متأخّر ، به قدر متقدّم يا ازيد از آن باشد ، هر دو راجع به مستثنى منه مى‌شوند ، و محتمل است رجوع به اقرب از مستثنيات كه قابل استثناى اين مجموع از آن باشد، بلكه اين اقرب است ؛ و جارى است استبعاد صحّت اين تعبير بدون احتمال نسيان و تذكّر در مثل : «له عشرة الا ثلاثة إلاّ واحدا إلاّ واحدا» . و اگر بگويد : «له عشرة إلاّ واحدا إلاّ واحدا» پس واضح است حكم، لولا مناقشه متقدّمه در تعبير از مقصود به اين عبارت بدون عذر عقلايى .

 ☐ عدم فرق بين اعداد و اعيان در استثناى از ديگرى

فرقى بين اعداد و اعيان نيست در استثناى هر كدام از ديگرى و استثناى بعض از هر كدام، از كلّ آن ، در صحّت استثنا در جميع اينها ؛ و خلاف بعضى بى‌وجه است .

و هم چنين اگر بگويد : «لفلان هذه الدار و هذا البيت منها لى» ، يا «و بيتها لى» ، يا «لفلان هذا الخاتم و الفصّ لى» ، با اتّصال كلام ؛ به خلاف انفصال كه رجوع از ظاهر اقرار ، و انكار بعد از اقرار است .

اگر بگويد : هذه العبيد لزيد إلاّ واحدا ، صحيح است و مكلّف به بيان ابهام مستثنى مى‌شود ؛ پس اگر تعيين كرد، صحيح است ؛ و در صورت انكار مُقَرّله تعيين را ، قول مُقِرّ با يمين او مقدّم است نسبت به قصد خودش از اقرار . و با امتناع از تفسير ، امر، مربوط به حاكم شرع مى‌شود . و هم چنين اگر يكى از عبيد مُرد و تعيين ميّت نمود، قبول است ؛ و با منازعه ، قول مُقِرّ با يمين او مقدّم است .

2. تفريع بر قاعده ثانيه ( استثنا از جنس )

 ☐ صحت استثناى منقطع

اگر بگويد : له علىّ الف إلاّ درهما، پس چون استثناى منقطع و از غير جنس،