مى‌شود در حق كسى كه شب را در آن جا به روز آورده باشد به قصد وقوف[1] و دشوار باشد بر او ماندن بعد از طلوع فجر، مثل زن‌ها و مردان پير و بيماران كه به جهت ازدحام، مشقّت بسيار به ايشان روى مى‌دهد، يا كسانى كه كار ضرورى دارند؛ پس جايز است كه قبل از طلوع فجر از آن جا بيرون رود به سوى منى. و اگر عذر نداشته باشد، بعضى گفته‌اند كه اگر بيرون رود پيش از طلوع فجر به شرطى كه علاوه بر بيتوته مشعر، وقوف عرفه از او فوت نشده باشد باز حج او صحيح است و لكن بر او يك گوسفند كفّاره لازم است و احوط خلاف آن است[2].

   عدم درك وقوف مشعر و اوقات سه‌گانه آن

دوّم: آن كه كسى كه ادراك نكند وقت مذكور را، كفايت مى‌كند در حق او ماندن در زمانى قبل از زوال؛ پس وقوف مشعر از براى او سه وقت است: يكى در شب عيد در حق كسانى كه متمكّن از ماندن در مشعر بعد از طلوع فجر نبوده باشند، چنانچه گذشت، و ديگرى ما بين طلوع فجر، و طلوع آفتاب، و سوّم از طلوع آفتاب تا زوال.

   اقسام نُه‌گانه درك وقوفين از حيث وقت اختيارى و اضطرارى

سوّم: آن كه چون معلوم شد كه هر يك از وقوف به عرفات و وقوف به مشعر، وقت اختيارى و وقت اضطرارى دارند، پس مى‌گوييم مكلّفْ به ملاحظه ادراك دو موقف يا يكى از آنها در وقت اختيارى يا اضطرارى و عدم ادراك آنها، بر نُه قسم است:

اوّل: آن كه ادراك هر دو موقف كند در وقت اختيارى هر دو، پس اشكال در صحّت حج نيست.

[1]. با قصد قربت بنا بر احتياط متقدّم.

[2]. بلكه اين قول، مشهور و قوى است.