تحقّق استطاعت در سابق.

آيا [ فرقى ] بين موت در حرم و در خارج بعد از تلبّس به احرام و بعد از دخول در حرم است [ يا نه ]؟ و [ آيا ] فر[ قى ] بين وقوع موت در حال احرام يا در حال احلال مثل بين دو احرام است يا نه؟ احوط اقتصار بر متيقّن كه وقوع موت در حرم بعد از تلبّس مذكور است، [ مى‌باشد ]؛ پس احتياط در قضا [ است ] در صورت استقرار حج در سال سابق بر اين سالى كه موت در آن واقع شده در خارج حرم. و اظهر عدم فرق بين اقسام ثلاثه حج است در اجزاى احرام و دخول، از حج و عمره. بلكه اظهر جريان حكم در عمره مفرده است در اجزاى مناسك از فريضه فائته به سبب موت.

   اهمال در حجّ و استقرار آن

اگر شروط استطاعت و وجوب اداى حج در سالى جمع شد و مكلّف اهمال كرد تا آنكه [ در ] وقت عمل فوت شد واجب، در سال بعد به جا بياورد با مقدوريّت اگر چه استطاعت ماليّه زايل بشود. و اگر وفات كرد بعد از استقرار در ذمّه به نحو مذكور، قضاى آن را از جانب او به جا مى‌آورند.

   ميزان استقرار حجّ در ذمّه

آيا ميزانْ در استقرار حج در ذمّه به نحوى كه اداءْ مقدور و قضاءْ واجب بشود، تمكّن از حجِّ مختار است با نفقه عود به وطن، يا از حجِّ مختار بدون ملاحظه نفقه عود يا تمكّن از حج اضطرارى است به ايجاد اركانى كه مداخله دارند مطلقا در صحّت حج؟ اظهر اوّل است و اعتبار آنچه وثوق به آن لازم است در فعليّت وجوب حج و در تحقّق استطاعت مطلقه؛ پس غير مستطيعِ مطلق، مستقر نمى‌شود حج در ذمّه او به نحوى كه اداءِ مقدورْ واجب و قضا بعد از موتْ لازم باشد. و قياس نمى‌شود به حج ناقصى كه اگر به جا آورده مى‌شد با وثوق مذكور، صحيح و مجزى مى‌شد از حجّه‌الاسلام به سبب دلالت ادلّه.