فصل دوّم

مصرف خمس

قسمت مى‌شود مجموع خمس به شش قسمت: سه قسمت آن كه «سهم اللّه‌» و «سهم رسول» و سهم «ذوى القربى» است، مخصوص حضرت رسول ـ صلّى‌اللّه‌عليه‌وآله وسلم ـ در زمان حيات [ است ]؛ و بعد از رحلت او، مخصوص وصىّ او در هر زمان ـ كه عبارت از اوصياى دوازده‌گانه ـ صلوات اللّه‌ عليهم اجمعين ـ است ـ مى‌باشد.

   اختصاص خمس به منتسب به اَب

و سه قسمت، مخصوص «ايتام» و «فقرا» و «ابناء سبيل» از آل محمّد ـ صلوات اللّه‌ عليهم ـ است، يعنى منسوبين به «عبد المطلب» از طريق اَب، نه اُمّ بنا بر اقوى به حسب سيره مستقرّه مستمرّه طايفه حقّه بر عدم ضبط انساب بنى‌هاشم از طريق اُمّ، به خلاف ضبط نسب از اَب، [ و اين سيره ] موافق با ضبط قبايل، انسابِ اَبى خودشان را در عرب [ است ]؛ و به حسب اولويّت ارتكازيّه ترجيح انتساب به اب بر انتساب به امّ در آثار با عدم امكان جمع يا ثبوت عدم جمع، مثل زكات و خمس در مقام از حليّت زكات براى منتسبين به امّ و حرمت خمس، و از حرمت زكات بر منتسبين به اب و حليّت خمس، چنانچه قطعى است.

استيعاب اشخاصِ يك صنف از مستحقّين خمس در صورت امكان، لازم نيست در جهت وضع و صرف در مستحق؛ و گاهى واجب مى‌شود به حسب عوارض به نحو وجوب كفايى يا عينى و اعمّ از تعيين و تخيير؛ و لازم آن اين نيست كه بتواند از