س . اگر ممكن نشود[1] به باطن دست، به چه مسح نمايد؟

ج . اكتفا كند به غير آن از ساير اعضاى دست، و ترك نشود احتياط به تقديمِ مسح نمودن به پشت دست.[2]

س . آيا جايز است مسح بر چكمه[3] و جوراب و شبه اينها يا نه؟

ج . جايز نيست مگر در حال تقيّه؛[4] هم‌چنان كه جايز است تقيّه در ساير افعال وضو و عمل صحيح است. و اگر تقيّه به هر يك از شستن پا يا مسح نمودن غير بشره حاصل شود، احوط بلكه اقوى، آن است كه شستن را[5] مقدّم بدارد.

و كسى كه بتواند وضو بسازد در مكان خلوتى كه تقيّه در آن نباشد، احوط بلكه اقوى، آن است كه در آن جا وضو بسازد و تقيه ننمايد.[6]

[1] . يعنى اگر ممكن نشود به جهت مرض و نحو آن، مسح به باطن كف دست؛ و امّا اگر عدم امكان به جهت نبودن رطوبت در باطن كف و ممكن نبودن نقل از ساير مواضع وضو براى باطنِ كف باشد، پس احوط جمع بين اتمام وضو به مسح با پشت كف دست اگر ممكن است و رطوبت دارد و ذراع اگر با پشت كف دست نمى‌شود، و بين اعاده وضو است، يا اين كه اعاده نمايد بعد از ابطال وضو اوّل.

[2] . يعنى پشت باطن كف، به اقرب به كف از ذراع؛ و چنانكه ممكن نباشد، با ذراع مسح نمايد، با رعايت اقربيّت به كف على الاحوط.

[3] . اين از فروعِ مسح پا است، كه واجب چهارم است.

[4] . يا ضرورت شديده.

[5] . اگر متمكّن از جمع بين غسل و مسح باشد، متعيِّن است، با نيّت مسح انجام دهد؛ وگرنه احتياط، در اختيار غَسل است.

[6] . اعتبار عدم مندوحه در حال عمل، يقينى است، و امّا مندوحه مكانى يا زمانى، پس اعتبار عدم آن، موافق با احتياط است.