و تحقق اصابت تابعِ شرط است: ممكن است هدف كافى باشد با شرط، و ممكن است غير خاتم كافى نباشد با شرط. و بر اسامى حكمى مرتّب نيست مگر آنكه در قرارْ شرط شود مسمّى به اسمى در عرف، و آن معلوم باشد نزد متعاملين.

  اقسام مرامات: مبادرت و محاطّه

و «مبادرت» (كه يكى از دو قسم مرامات است) عبارت است از: مبادرت يكى از آنها به مطلق اصابت، يا اصابت عددى معيّن (مثل سه از پنج با تساوى در عدد تيراندازى از مقدارى معيّن از آن يا مطلق)؛ پس اگر در اوّل تيراندازى اصابت كرد يكى و خطا كرد ديگرى، مصيب سبقت كرده و غالب شده؛ به خلاف قراردادن اصابت عددى در مطلق پنج تيراندازى، كه تا اتمام عدد معلوم مى‌شود سابق.

قسم دوّم مرامات عبارت است از «محاطّه»: كه اسقاط مقدار مساوات طرفين است مثلا، پس از آن آنكه مصيب است سابق و غالب است.

و از «تذكره» قسم سوم منقول است: و آن عبارت از اسقاط اقرب به غرض است، ابعد از آن را كه اصابه هدف كرده پس به زيادتى قرب، غالب و مصيب است.

 چيزهايى كه با آن مسابقه مشروع است

جايز است مسابقه ـ يعنى معامله خاصه ـ با «نصل» و «خفّ» و «حافر».

و داخل است در نصل: تير و شمشير و نيزه. و در لحوق آنچه فايده اينها را داشته باشد به اينها ـ مثل چاقو و حراب و عصايى كه در سر آن آهن تيزى قرارداده مى‌شود  ـ وجه است.

و داخل است در خُفّ: شتر و فيل؛ و در حافر: اسب و اُلاغ و اَستَر؛ پس مسابقه در همه اينها مشروع و نافذ است؛ به خلاف طيور و به اَقدام و با كشتيها و با كُشتى گرفتن، و بر تقدير جواز عمل، معامله بر آنها نافذ نيست، و اظهر عدم حرمت است؛ و در نفوذ معامله بر آنها اگر بدون عوض باشد، تأمل است.