فصل سوّم

مسايل متفرقه تزاحم املاك

  اصلاح قنات مشترك و امثال آن

1. اگر مثل قناتى يا ناعوره يا چاهى بين دو شريك مثلاً باشد و محتاج به اصلاح باشد، اجبار نمى‌شود شريك بر تعمير، بلكه با توافق و اذنِ هر دو، تعمير مى‌شود به نحو شركت.

و اگر توافق نكردند پس احوط ارجاعِ امر است به حاكم شرع براى جمع بين حقوق كه دفع ضرر بدون اضرار نمايد؛ و اين در صورت تمكّنِ ممتنع و قصد اضرار، واضح است؛ و گر نه توصّل مى‌نمايد به طريقى كه در او اضرار نباشد از تخييرِ ممتنع بين بيع و اجاره، يا اعانه او از بيت المال به نحو اقراض يا غير آن، در صورتى كه ممتنع از مصارف، از مصلحت مسلمين و مصرف بيت المال باشد، به نحوى كه فرق بين ديوار مشترك، و چاه مشترك از منافع طرفين باشد.

  ساخت و تعمير دو بناى عالى و سافل منهدم شده

2. اگر بنايى مشتمل بر عالى و سافل باشد و هر كدام ملك شخصى باشد، پس منهدم شدند باهم يا آنكه هر دو شريك باهم هدم نمودند، واجب نيست بر هيچ كدام اعاده و تعمير براى مطالبه غير و ملك او، مگر آنكه اين تعمير، مورد استحقاق آنها به عقد لازمى باشد.

و اگر صاحب علوّ خواست تبرّعا تعميرِ سافل نمايد، در صورتى كه مضرّ به